34 - توحيد مفضل : امام صادق عليه السّلام فرمود : اگر گويند چرا آدمى در ذات و صفات خدا اختلاف دارند ؟ گفته شود از كوته‌فهمى و كنجكاوى در شناخت او ، كه خواهد حقيقت آن را دريابد و نميتواند و فروتر آن را هم نتواند ، مانند همين خورشيد كه بيند بجهان بتابد ولى حقيقتش را نداند ، و از اين رو گفتگو در آن بسيار است و فيلسوفان در باره آن اختلاف دارند و برخى گفته‌اند يك فلكى است آكنده از آتش كه اين فروزش و تابش از آن ميجوشد و ديگران گفته‌اند يك كره ابريست ، و ديگران گفته‌اند جسمى است چون آينه آتشين و پرتو افكن ، و ديگران گفته‌اند زلال و لطيف چون آب دريا است ، و ديگران آن را توده‌اى از اجزاء آتشين دانند و ديگران گفته‌اند جوهر پنجم است جز چهار عنصر . و در شكل آن هم اختلاف دارند برخى گويند يك صفحه پهناوريست ، و برخى گفته‌اند كره چرخانيست ، در اندازه‌اش اختلاف دارند ، برخى پندارند به اندازه كره زمين است ، و برخى آن را كمتر دانند ، و ديگران گفته‌اند بزرگتر از يك جزيره بزرگ است ، و هندسه‌دانان گفته‌اند ، 170 بار برابر زمين است ، و اين اختلاف دليل است كه حقيقت آن را نفهميدند ، در صورتى كه فهم بشر از درك حقيقت اين خورشيد چشمگير و ديدنى ناتوانست كجا به يك حقيقت نهانى و ناديدنى رسد ؟ بيان : اين گفته‌اى كه از هندسه‌دانان نقل كرده قول برخى قدماء آنها است و نزديك بمشهور است چنانچه شناختى ، و اختلاف ميان قدماء و متأخران در امثال آن بسيار است . 35 - توحيد مفضل : بينديش اى مفضّل در طلوع و غروب خورشيد براى برپا كردن دولت روز و شب اگر طلوع نميكرد ، همه كار جهان نابود ميشد ، و مردم دنبال هيچ كارى نميرفتند ، جهان بر آنها تاريك بود و خوشى نداشتند و از روشنى و دلگشائيش بهره نميبردند ، نياز به طلوعش نيازى به گفتن ندارد ، بلكه سود غروبش را بايد گفت ، اگر غروب نميكرد ، مردم آرامش نداشتند و آسودگى كه